دعا خالص ترین عبادت

دعا بهترین، خالص ترین و ناب ترین عبادت معرفی شده است (الدعا مخ العبادة)(۱)

«مخ» یعنی «ناب»(۲) خالص ترین و ناب ترین عبادت را دعا نام نهاده اند.

آنقدر دعا اهمیت دارد که طبق بعضی از روایات ثواب نماز که رکن دین و معراج مؤمن است را به مقدار دعای در نماز و طول قنوت آن می دهند.(۳) چراکه نماز، ذکر است ولی دعا از ذکر هم بالاتر است. در هر دعایی ذکر هست ولی در هر ذکری دعا نیست، آنکه خدا را می خواند خود را نمی بیند بلکه فقط آن کس را که می خواند می بیند ولکن ذاکر هم خود و هم ذکر و هم مذکور را می بیند.

امیرالمؤمنین(ع) دعا را «احب الاعمال الی الله سبحانه فی الارض معرفی می کند و آن را سلاح مبارز با دشمن درون و برون و کلید روزی می داند»(۴) امام صادق(ع) دعا را بُرنده تر و نافذتر از سلاح آهنی معرفی کرده آن را عمود دین، نور آسمان و زمین می داند (ان الدعا انفذ من السلاح الحدید و منها ان الدعا عمود الدین و نورالسموات و الارضین)(۵)

نقش زمان و مکان در دعا

نقل است امام هادی(ع) بیمار شد. به این جهت فرمودند یک نفر را اجیر کنید تا از مدینه برود کربلا و در آنجا کنار حائر حسینی برای من دعا کند. فردی را اجیر کردند؛ آن شخص گوید من پیش خود گفتم امام حسین(ع) هم امام است، امام هادی(ع) هم امام، پس چرا من از کنار امامی به کنار امام دیگر بروم و آنجا دعا کنم خود امام هادی(ع) دعا کند. لذا به محضر مقدس حضرت رسیدم و سؤال خود را عرض نمودم حضرت فرمود درست است ولیکن خدای سبحان بعضی از مکان ها را محل استجابت دعا قرار داده است و دوست دارد در آن مکان ها از او یاد شود من هم به تبعیت از خدای سبحان دوست دارم در آن مکان ها مرا دعا نمایید و حائر و کربلای حسینی مکان استجابت دعا است برای این است که من می خواهم تو به آنجا بروی و در آنجا خدای سبحان را بخوانی و مرا دعا کنی (انما فی مواطن یحب الله ان یذکر فیها فانا احب ان یدعولی حیث یحب الله ان یدعو فیها و الحیر من تلک المواضع)(۶) و در نقلی دیگر چنین وارد شده است (ان الله بقاعاً یحب أن یدعا فیها فیستجیب لمن دعا و الحیر منها).(۷)وجود اقدس سیدالشهدا اباعبدالله الحسین(ع) خود در ضمن بیانی به این مهم (کربلا موضع استجابت دعا است) اشاره می فرمایند (و قد اختارها الله تعالی یوم دحا الارض و جعلها معقلا لشیعتنا و محبینا تقبل اعمالهم و صلواتهم و یجاب دعائهم).(۸)

این بیان نورانی مؤید است بر این معنا که بعضی از مکان ها محل استجابت دعا هستند.

در بعضی از زمان ها دعا اثر خاصی دارد. مثل شب جمعه یا روز جمعه، در روایت آمده که پروردگار عالم در هر شب جمعه از اول شب تا طلوع فجر ندا می کند به بندگان خود از فوق عرش که آیا نیست بنده مؤمنی که بخواند مرا در این وقت و حاجتی از من بخواهد، خواه حاجت دنیا و خواه حاجت آخرت که من حاجت او را برآورم و مطلب او را روا کنم و آیا نیست بنده مؤمنی که در این وقت از گناهان خود توبه کند و به من بازگشت نماید تا من بیامرزم او را و توبه او را قبول کنم، آیا نیست بنده مؤمنی که معاش او تنگ باشد و از من بخواهد وسعت معاش را، تا من اجابت کنم او را و آیا نیست صاحب بیماری و مرضی که از من سؤال کند صحت خود را تا من او را صحت بخشم و عافیت کرامت فرمایم و یا محبوس باشد تا او را خلاصی دهم، یا ظلم کسی به او رسیده باشد تا او را از ظلم ظالم نجات دهم و از جمله اوقات دعا اول وقت زوال جمعه است و آخر روز جمعه.(۹)

نقل است سیدة نساءالعالمین حضرت زهرا(س) در روز جمعه به غلام خود چنین می فرمودند: (اصعد علی الظراب، فاذا رأیت نصف عین الشمس قد تدلی للغروب فاعلمنی حتی ادعو) (۱۰) آن حضرت در روز جمعه به غلام خود می فرمود: «بر بلندی قرار گیر، هرگاه که دیدی نصف قرص خورشید در حال غروب است مرا آگاه کن تا دعا نمایم.»

دعا همیشه مستجاب است

دعا چون خواندن خدای سبحان است پس هیچ گاه بدون استجابت نخواهد بود آنکه بگوید من دعا کردم ولی مستجاب نشد در حقیقت دعا نکرده است بلکه خواسته است نعوذبالله خدای احد و صمد را امتحان کند.احمدبن محمدبن ابی نصر که صحابی امام رضا(ع) است می گوید به حضرت عرض کردم جعلت قداک انی قدسالت الله حاجة مثل کذا و کذا سنة و قد دخل قلبی من ابطائها شیء فقال: یا احمد ایاک و الشیطان). قربانت شوم من چند سال است که از خدای احد و صمد حاجتی را درخواست دارم و از تأخیر اجابتش در دلم شبهه و نگرانی آمده است، حضرت(ع) فرمود: «ای احمد از شیطان برحذر باش و مراقب باش که شیطان به این وسیله در دل تو راهی باز نکند و تو را ناامید نکند.» (ان ابا جعفر صلوات الله علیه کان یقول: ان المؤمن یسأل الله عزوجل حاجة فیوخرعنه تعجیل اجابته حبالصوته) امام باقر(ع) همیشه می فرمود: ممکن است مؤمن دعایی کند و خدا برای این که او بیشتر خدا را بخواند دادن حاجت او را تأخیر می اندازد چرا که خیر مؤمن بنا به تشخیص و حکمت خدای سبحان ممکن است در عدم دادن حاجت یا تأخیر آن قرار گرفته باشد. (۱۱)

اقسام دعا

همانطور که عده ای عبادت می کنند از ترس آتش، عذاب و عقاب خدای سبحان؛ عده ای هم از ترس دعا می کنند (الدعا ترس المؤمن)(۱۲) یعنی برای اینکه آسیب نبینند دعا می کنند و دعا را سپری در برابر بلیات قرار می دهند.

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: (ما المبتلی الذی قد اشتد به البلاء با حوج الی الدعا الذی لایامن البلاء)(۱۳) آنکه در امن و آسایش است به دعا بیشتر احتیاج دارد تا انسان گرفتار و لذا عده ای خائفانه و از ترس دعا می کنند همانطور که بعضی خائفانه عبادتی دارند.قسم دوم آنهایی هستند که شائقانه و از روی طمع عبادت می کنند یعنی به شوق بهشت و به طمع نعمات بهشت خدا را عبادت می کنند در مقام دعا هم، عده ای اهل دعا هستند اما از روی طمع دعایی دارند (الدعاء سلاح المؤمن) (۱۴) می خواهند به سبب دعا و با سلاح دعا نعمتی را کسب کنند.در مقام سوم همانطور که عده ای نه از ترس آتش و نه به شوق بهشت بلکه آزادانه عبادت می کنند در موقع دعا هم آنها آزادانه دعا می کنند «الدعاء مخ العبادة».

شاکله دعا

دعا احکام، آداب و اسراری دارد و از این سه صورت شکل گرفته است.

احکام دعا

احکام دعا عبارت است از این که انسان از خدای سبحان چیزی طلب کند که حرام نباشد. چیزی که آسیب به داعی و یا به غیر داعی نرساند و در یک جمله آنچه که روزی او قرار داده نشده طلب نکند. (ولا تعنتی بطلب مالم تقدر لی فیه رزقا) (۱۵)

آداب دعا

دعا آدابی دارد، مثل این که داعی اول حمد خدای را به جای آورد، به گناهان خود اعتراف کرده استغفار نماید، بوی خوش استعمال کند، با صدای بلند دعا نکند. یعنی دعای او با تضرع و خفا همراه باشد (البته این خوف، خوف نفسانی نیست بلکه هراس عقلانی است که مناسب با مقام ربوبی است) حالت ابتهال و گریه داشته باشد، انگشتر عقیق در دست کند، رو به قبله بنشیند، با طهارت باشد، دست های خود را بلند کند، در جای با شرافت قرار بگیرد و...

اسرار دعا و ارکان دعا

دعا دارای سه رکن است، داعی، مدعو، ادب دعا. داعی همان عبد مستمند و نیازمند است که با تمام وجود خود خدای سبحان را می خواند یعنی همان کمال فقر به این معنا که مثل فقیر، برای خود ستون فقرات و محل اتکایی نبیند و قوام خود را جز با توکل و اتکا بر خدای سبحان نداند. پس داعی همان حقیقت و عین فقر و مستمندی است.

مدعو، خدای رحمان است که دارای اسماء حسنی بوده (قل ادعوا الله اودعوا الرحمن ایا ما تدعوا فله الاسماء الحسنی)(۱۶)

ادب دعا هم که رکن سوم دعا ذکر شده است در دو کلمه خلاصه شده است تضرعاً و خفیة که البته خفیة بودن دعا نه یعنی با صدای آهسته دعا کردن و با پنهانی و مخفیانه دعا نمودن؛ چرا که دستورات معارض با این معنا هم وارد است که نمونه ای از آن نقل شد و همچنین در دعای سراسر رحمت کمیل مسطور است. امیرالمؤمنین که مؤدب ترین داعی است و خود ممسوس فی ذات الله است گاهی عرضه می دارد (لا ضجن الیک) زمانی فریاد می زند (لا صرخن الیک) چرا که شعاع اینگونه خطابات به سوی ذات اقدس الهی زجهت طلبمندی نیست بلکه بر مبنای (لای الامورالیک اشکو و لما منها اضج و ابکی) است.

اگر کسی ارکان دعا را شناخت آن ادب بندگی را رعایت کرده نه تنها از غیر خدا چیزی نمی خواهد بلکه از خدای سبحان هم چیزی طلب نمی کند و فقط او را می خواند.

نويسنده : beytolaemeh | تاريخ : یکشنبه 07 مهر 1392 | نوع مطلب : [Post_Cat_Title] |